Zapomniana a pospolita – gwiazdnica

gwiazdnica pospolitarodzina: goździkowate
rodzaj: gwiazdnica
gatunek: gwiazdnica pospolita Stellaria media

Gatunek kosmopolityczny, występuje w stanie dzikim na całym niemal świecie, powszechnie także w Polsce. Jest rośliną okołobiegunową. Istnieje co najmniej 121 zweryfikowanych gatunków gwiazdnicy, z czego w naszym kraju jest ich około 10.

Potocznie znane pod nazwami: muchotrzew, muszcz, musec, mokrzyca, gwiazdownica, kuroślep, kurzyślad, ptasia mięta

Dawniej bywała sprzedawana w pęczkach na bazarach dużych miast, chętnie spożywano ją zwłaszcza w okresie postu i wykorzystywano w medycynie ludowej, obecnie traktowana jako chwast jest zwalczana przez ogrodników. Znana jest w wielu krajach, a w Japonii liście roślin z tego gatunku (hakobe) gotuje się wiosną z ryżem – stanowią bowiem jedno z 7 „wiosennych ziół” jedzonych na siódmy dzień po Nowym Roku. W Polsce tradycja wykorzystywania jest w kuchni pozostała jedynie na Podhalu, gdzie jest używana jako składnik zupy warmuz, obok innych roślin (np. lebiody.  Spotkać ją można prawie wszędzie, chociaż preferuje wilgotne i zacienione miejsca oraz glebę zasobną w azot. Rośnie w ogrodach, na rumowiskach, jak również na skraju zarośli, śmietniskach i kompostownikach (nie brzmi to zbyt zachęcająco).

Kwitnie na biało cały rok, tworząc poduchowatą masę płożących się pędów. Potrafi wykiełkować nawet pod warstwą śniegu. Krucha i soczysta nadaje się do spożycia w całości, oprócz korzonków. Dawniej stanowiła cenne źródło witamin na przednówku i nieraz pomagała w przetrwaniu zimy także zwierzętom i ptakom. Wbrew pozorom nie wyjaławia ziemi, ale wspomaga jej rekultywację – ukorzenia się wyjątkowo płytko.

Stosowano ją również przy łagodzeniu skutków spożycia większej ilości alkoholu – napar lub wywar z tego zioła znajdował się pod ręką prawie każdej gospodyni, kiedy jej mąż wracał z hucznej imprezy.

Substancje czynne i zastosowanie w zielarstwie

Posiada właściwości odkażające, odtruwające i bakteriobójcze – rozgniecioną można nakładać na rany. W średniowieczu uważano ją za roślinę chłodzącą oraz oczyszczającą. Robiono z niej kataplazmy, wodne ekstrakty i maść (w tym celu gotowano ziele w tłuszczu gęsi albo jeża) na choroby skóry.

Współcześni naukowcy odkryli ponadto, iż odwar z ziela gwiazdnicy dzięki usprawnianiu procesów przemiany materii pomaga kontrolować wagę. Zaleca się go również podczas schorzeń spowodowanych wadliwą przemianą materii, m.in. przy reumatoidalnym zapaleniu stawów. Stwierdzono ponadto, że mocny odwar z ziela gwiazdnicy skutecznie działa nawet przy ostrych, rozdzierających bólach barków, ramion i nóg. Zapobiega także sztywnieniu stawów.

Substancje czynne: żelazo, potas, wapń, magnez, prowitamina A, witamina B, witamina C. Naukowcy stwierdzili, iż zawiera także flawonoidy (m.in. rutynę) oraz witaminy E, PP (niacynę), B1 (tiaminę), B2 (ryboflawinę), a także fosfor, cynk, selen, jod i krzem.

Jak i inne rośliny z rodziny goździkowatych, gwiazdnica zawiera saponiny. W niewielkich ilościach mają one dobroczynny wpływ na funkcjonowanie organizmu, jednak w większych są trujące (działają zabójczo na czerwone krwinki). Łatwo tę zawartość zmniejszyć poprzez krótkie gotowanie rośliny i odlanie po tym wody. Nie ma się czym przejmować, jeśli goździkowate spożywane są okazjonalnie.

Ze względu na działanie przeciwzapalne i nawilżające gwiazdnica wchodzi w skład wielu preparatów pielęgnujących skórę, wytwarzanych przez przemysł kosmetyczny. Wspomaga leczenie atopowego zapalenia skóry i suchego zapalenia skóry. Podnosi wilgotność skóry, poprawia jej elastyczność.

Budowa gwiazdnicy

Gwiazdnica pospolita jest rośliną drobną i delikatną, tworzącą łany. W ciągu sezonu może wytworzyć od 15 do 20 tysięcy nasion, które nie tylko posiadają długą żywotność (w podłożu mogą przetrwać nawet powyżej 10 lat), ale też mogą kiełkować bez przerwy przez cały rok.

Kurt Steuber - 1. gwiazdnica gajowa; 2. gwiazdnica pospolita

Kurt Steuber – 1. gwiazdnica gajowa; 2. gwiazdnica pospolita

Łodyga — łodygi są rozesłane, podnoszące się lub wzniesione, długie na 3–40 cm, obłe, z pojedynczym szeregiem włosków. Łamliwe, często silnie rozgałęzione.

Korzeń — korzeń główny słaby; liczne korzenie boczne, ukorzenia się płytko.

Liście (Herba Alsines = Herba Stellariae mediae) — drobne, jajowate, zaostrzone, naprzeciwległe. Górne prawie siedzące, dolne długoogonkowe. Nerwacja liścia pierzasta. Są zasobne w łatwo przyswajalną witaminę C, prowitaminę A, witaminę F (kwas linolenowy), witaminę PP (ok. 0,5 mg), hydroksykumaryny, flawonoidy (w formie glikozydowej rutyna), saponiny, fitosterole i alkohole cukrowe (pinitol).

Kwiaty — białe, drobne, ustawione wierzchołkowo lub widlasto. Płatki korony głęboko rozcięte, nie dłuższe od kielicha, płatki korony i działki kielicha długości 2 mm, często ich brak.

Owoce podługowata torebka zawierająca szarobrunatne, nerkowate nasiona, długości ok. 1,5 mm.

Gatunki podobne

Możylinek trójnerwowy – odróżnia go od gwiazdnicy pospolitej nerwacja liścia: blaszki mają 3 wyraźnie widoczne nerwy. Nie jest trujący, ale ma gorszy i nieprzyjemny smak.

 

Kilka przepisów z medycyny naturalnej

Odwar z ziela gwiazdnicy

Środek wspomagający kurację odchudzającą. Kąpiele w mocnym odwarze pomagają przy obrzękach nóg. Okłady z rozparzonego ziela można stosować przy bólach reumatycznych, w stanach zapalnych korzonków nerwowych oraz przy naciągnięciu ścięgien.

  • 2 łyżki stołowe ziela
  • 2 szklanki wody

Ziele zalać 2 szklankami ciepłej wody, doprowadzić do wrzenia i gotować na wolnym ogniu pod przykryciem przez 5 minut. Następnie odstawić na 10 minut i odcedzić.

Pić po 1/2 szklanki 3 razy dziennie.

Napar z gwiazdnicy

Wspomaga leczenie chorób układu oddechowego, grypy i przeziębienia.

  • świeże lub suche rozdrobnione ziele gwiazdnicy
  • woda

Ziele zalać wrzącą wodą (2 łyżki na 200 ml).

Napar można pić 2-4 razy dziennie po 100 ml. Przy chorobach układu oddechowego, grypie i przeziębieniu 50-100 ml naparu spożywać co 4 godziny, najlepiej dodatkowo z sokiem malinowym lub miodem.

Nalewka na zielu gwiazdnicy

Stosowana dla poprawy czynności serca, przy bólach wątroby, żylakach odbytu. Działa także moczopędnie.

  • suszone ziele gwiazdnicy
  • spirytus

1 część suchego ziela zalać 3 częściami spirytusu. Macerować trzy tygodnie (w szczelnym naczyniu i ciepłym miejscu). Następnie przecedzić i zlać do butelki.

Można używać 3 razy dziennie po 20 kropli. Przy chorobach nerek, jeśli chcemy wykorzystać jej moczopędne działanie, używamy 3 razy dziennie po 35–40 kropli.

 

 

Źródła:

  1. K. Bury, T. Lewkowicz-Mosiej, Gwiazdnica pospolita [online] Serwis „Natura i Ty”.
  2. Dr H. Różański, Stellaria media (L.) Vill. – gwiazdnica pospolita w fitoterapii [online]
    http://rozanski.li/?p=409
  3. Ł. Łuczaj, Dzika kuchnia, Warszawa: Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, 2014.

1 Komentarz

Dodaj komentarz

Wymagane pola są oznaczone *.